KURBAN NEDİR ?

Kurban, kurban bayramı günlerinde ibadet niyetiyle belli hayvanlardan birini keserek yapılan bir ibadettir.

Kurban ibadeti İslamiyet’ten öncede vardı;

Saffat suresinin 100-113. Ayetleri bir kıssaya (hikayeye) ayrılmıştır. Bir baba ile oğulun ürperten, dikkat çeken sarsan hikayesidir.

Hz. İbrahim’in hiç çocuğu olmaz. Yaşı 86’ya ulaşmış bu büyük peygamber davasını ve ailesini devam ettirecek temiz bir evlat arzu eder. Allah’tan ister. Ve o arada da ‘bana bir evlat verirsen o’nu sana kurban ederim’ der. Yüce rabbimiz Hz. Hacer’den olma İbrahim’e bir erkek çocuk verir, bu çocuğa da İsmail ismi verilir. Çocuk 7 yaşına gelince Hz İbrahim bir rüya görür, rüyasında evladını kurban etmekle ilgili adak hatırlatılır. ‘Rüya Rahmani midir, yoksa şeytani midir?’ diye o gün hep bu rüyayı düşünür o güne TERVİYE denir. İkinci günde aynı rüyayı görünce rüyanın Rahmani olduğunu anlar bu güne de ARİFE denir.

Hz. İbrahim oğluna bıçak ve ip almasını söyler, görüntüde odun kesmeye gidecekler. Evden uzaklaşırlar. O esnada şeytan Hz. Hacer’e, Hz. İbrahim’e, Hz. İsmail’e görünür. Hacer’e; Kocan oğlunu kesecek der. Hz. İbrahim’e; İnsan oğlunu keser mi der. İsmail’e; baban seni kesmeye götürüyor der. Her üçü de ‘Allah’ın hükmüne razı olduk’ deyip şeytanı taşla kovarlar. (Bu sırada Mina’da oldukları için Şeytan Taşlaması buradan kalır.)

Buseyr dağına vardıklarında Hz. İbrahim oğluyla sohbete başlar;

  • Oğlum! Ben rüyamda seni kurban ediyor görüyorum. Ne diyorsun bu işe, bana teslim olacak mısın?
  • Babacığım! Emrolunduğunu yap. İnşallah beni sabredenlerden bulacaksın. Kollarımı

arkadan bağla sımsıkı, gömleğimi soy ki kana bulanmasın, annem görürse dayanamaz der.

Hz. İbrahim oğlunun dediklerini yapar ve oğlunu alnı üstü yatırır. Bıçağı İsmail’in boynuna çalar, bıçak kesmez, tekrar çalar bıçak yine kesmez. ‘Her halde bu iş Allah’tandır’ der. O sırada Yüce Allah tarafından: ‘Ey İbrahim! Rüyana, sadakat gösterdin! İşte, sana, oğlunun yerine boğazlayacağın kurbanlık! Boğazla onu!’ buyurur. Hz. İbrahim doğrulup bakınca, Cebrail Aleyhisselamın yanında, iri bir koçun dikilip durduğunu görür o koçu orda kurban eder.

Allah’ın hoşnutluğunu kazanmak için yapılan her şeyde esas olan iyi niyettir. Kurbanda böyledir, iyi niyet ve ihlas esastır. Bu konu ile ilgili Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulmuştur;

‘Onların (kurbanların) ne etleri nede kanları Allah’a ulaşır. Fakat o’na sadece sizin takvanız ulaşır.’ Esasen Allah ancak takva sahiplerinin yapmış oldukları ibadetleri kabul eder.

Sevgili peygamberimizde bu konuda söyle buyurmuştur.

‘Amellerin kıymeti ancak niyetlere göredir. Herkesin niyet ettiği ne ise eline geçecek olan ancak odur.’

 KURBAN NE DEMEKTİR?

Kelime anlamı ile yakınlaşma demektir. Kurban kesmek; Allah’a yakınlaşma gayesiyle, o’nun verdiği mallardan, kurban edilmesi mümkün olan birini, yine o’nun rızası için boğazlamak demektir.

Zeyd İbnu Ekram anlatıyor: ‘Resulullah aleyhissalatu vesselam’ın ashabı: ‘Ey Allahın Resulü dediler, bayram günü kesilen şu kurban nedir?

  • ‘Bu babanız İbrahim’in sünnetidir’ buyurdular.

 Ashap: ’Peki, kurban kesmede bize ne gibi sevap var ey Allah’ın Resulü!’ dediler. ‘Kurbanın her kılı için bir sevap’ buyurdular. Ashap tekrar: ’Kesilen kurban; koyun, kuzu gibi yünlü ise ey Allah’ın Resulü sevap nasıl olacak?’ diye sordular. ‘Yünün her bir kılı içinde bir sevap var!’ buyurdular. 

 KURBAN NE İÇİN KESİLİR?

Kurban kesmenin asıl amacı Allah’ın emrini yerine getirmek, böylece takvalı olduğunu göstermek için yapıldığı anlaşılır. Kurban ibadetinin asıl amacı Allah’ın rızasını kazanmak ve o’na yakınlaşmayı arzu etmektir. Kurban kesen, bu ibadetiyle Allah’a yaklaşmış ve o’nun hoşnutluğunu

kazanmış olur. Kurban aynı zamanda bir sosyal yardımlaşma ve dayanışma örneğidir. Görüldüğü gibi bu ibadetin ruhunda hakka yakınlık ve halka fedakarlıkta bulunma anlayışı vardır.

Kurban; fikir hükmü ne olursa olsun Müslüman toplumların simgesi olup sayılan ibadetlerden biri olarak asırlardan beri dini hayatımızda önemli bir yer tutmaktadır. Kurban, bir Müslümanın bütün varlığını gerektiğinde Allah yolunda feda etmeye hazır olduğunun sembolik bir ifadesidir.

KURBAN BİR İBADET MİDİR, YOKSA BİR GELENEK Mİ?

 Kurban bir gelenek değil, kitap ve sünnetle meşruiyeti sabit olan bir ibadettir. Kurban da zekat gibi hicretin ikinci yılında meşru kılınmıştır. Kur’an-ı Kerimde şöyle buyruluyor; ‘Kurbanlık deve ve sığırlar Allah’ın size olan nişanelerinden kıldık. Sizin için onlarda hayır vardır. O halde onları ön ayaklarından biri bağlı olduğu halde keserken üzerlerine Allah’ın adını anın. Yanları yere yaslandığı vakit onları etlerinden yiyin, kanaat edip istemeyene de, isteyene de yedirin. Böylece onları sizin emrinize verdik ki, şükredesiniz.’

Peygamberimizde bir hadisi şerifinde şöyle buyurmuştur;

Ademoğlu kurban bayramı günü, Allah katında kurban kesmekten daha sevimli bir iş yapmamıştır. Şüphesiz ki o kesilen kurban kıyamet günü boynuzları ve kılları ile gelir. Hiç şüphe yok ki, kurbanın kanı yere düşmeden önce Allah katında kabul görür. Öyle ise gönüllerinizi kurban ile hoş edin.’

KİMLER KURBAN KESMELİDİR?

Hali vakti yerinde olanlar, yani zenginler kurban keserler. Bunun ölçüsü ise temel ihtiyaçlarını karşıladıktan sonra, kendisini zengin kılacak kadar malı mülkü bulunanlar. Böyle olan malın mülkün üzerinden, zekatta olduğu gibi bir yıl geçmesi de gerekmez.

 KURBAN NEZAMAN KESİLİR?

Kurban bayramının ilk üç gününde kesile bilir. Kurban kesim vakti; bayram namazı kılınan yerlerde bayram namazı kılındıktan sonra, kılınmayan yerlerde ise sabah namazı vakti girdikten sonra başlar. Bayramın üçüncü günü güneş batıncaya kadar devam eder.

Uveymir İbni Eşkar’ın anlattığına göre; ‘Kurbanını bayram namazından önce kesmiş, sonra durumu Peygamberimize açmıştır. Peygamberimizde kendisine; ‘Kurbanını iade et yeniden kes o kurban yerine geçmez’ cevabını vermiştir.

KURBAN NASIL KESİLİR?

Hayvan incitilmeden kesilecek yere götürülür. Devenin dışındakiler kıbleye karşı sol tarafları üzerine yavaşça yatırılır. Kolaylık olması için ayakları bağlanır. Sonra kesecek olan Tekbirini getirir ara vermeden büyük ve keskin bir bıçakla keser. Usulüne göre bir kesim yapmış olmak için, hayvanların yemek ve nefes boruları ile iki şah damarının kesilmesi gerekir. Kurban kesildikten sonra kurban sahibi, Allah rızası için iki rekat namaz kılar.

KURBAN KESİLİRKEN HANGİ DUA OKUNMALIDIR?

İster kurban niyetiyle olsun ister başka bir amaçla olsun hayvan kesilirken besmele çekilmesi gerekir. Kurban kesilirken üç defa ‘Bismillahi Allahü ekber’ denir ve şu ayetler okunur; Kul inne salati ve nüsüki ve mahyaye ve memati lillahi Rabbi’l-Alemin la şerike leh. Ve bi zalike umirtü ve ene evvelü’l müslimin(En’am6/162-163) İnni veccehtü vechiye lillezi fatare’s-semavati ve’l-arda hanifen ve ma ene min’el-müşrikin(En’am 6/79)

HANGİ HAYVANLAR KURBAN OLARAK KESİLİR? BU HAYVANLAR HANGİ NİTELİKLERİ TAŞIMALIDIR?

Kurban ancak keçi, koyun, sığır, deve ve mandadan oluşur. Bunun dışındaki hayvanlar kurban olmazlar. Çünkü kurban bir ibadettir ve ibadetleri Hz. Peygamber nasıl öğretmiş ise öyle yapılır. Kurban kesilecek hayvanlar kendi cinsinin olgun yaşına geldiğinde ve ortalama bir büyüklükte olduğunda kurban kesilebilir. Arızalı bir hayvanı kurban etmek doğru olmaz. Bu konuda ölçü şu hadisi şeriftir; ‘Kurbanda belirgin kör, belirgin hasta, belirgin topal ve kemiklerinde iliği kalmamış kadar zayıf hayvanlar kurban olmaz.’

Koyun ve keçi bir yaşını, sığır iki yaşını, deve ise beş yaşını doldurmadan kesilmemelidir. Bu yaşlar genel olarak bütün mezheplerin ortak görüşüdür. Bilindiği üzere kurban bir ibadettir. Bunun için kurbanlık hayvanların kusursuz olmaları esastır. Her kusur olmasa da bazı kusurlar kurbana manidir. Bu kusurlar;

  • İki veya bir gözü kör olan,
  • Aşırı derecede zayıf olan
  • Kesim yerine yürüyerek gidemeyecek kadar aksak olmak,
  • Kulağının, kuyruğunun veya tenasül organının üçte birinden fazlası gitmiş olan,
  • Dişlerinin yarıdan fazlası düşmüş olan,
  • Doğuştan kulağı ve tenasül organı olmayan,
  • Koyun ve keçide bir, sığırda ise iki memesi kurumuş olan,
  • Burnu kesilmiş olan,
  • Dilinin çoğu kesilmiş olan,
  • Ölüm derecesinde hasta olan,

Böyle kusurları olan hayvanları kurban etmek caiz değil

KURBAN ETİ NASIL DEĞERLENDİRİLMELİDİR?

Kurban kesmemizdeki asıl amaç, Allah için kan akıtmaktır. Bu yapıldıktan sonra kurban tamamdır; ancak elbette kurban kesmenin hikmetlerinden biride fakir fukaranın et yemesidir. Bunu sağlamak ve kurban etini olabildiğince dağıtmak gerekir. Hz. Peygamberimiz, kurban etinin üçe taksim edilip, bir bölümünün kurban kesmeyen yoksullara dağıtılmasını, bir bölümünü tanıdık, akraba ve komşulara paylaşılmasını, bir bölümünün de eve ayrılmasını tavsiye etmiştir. Ailenin ihtiyaç durumuna göre etin tamamı evde bırakılabileceği gibi, toplumda muhtaçların arttığı dönemde kurban etinin çoğunun hatta tamamının dağıtılması uygun olur.

Yazan:Emine ESER

 

İlgili Yazılar